Các bước kiểm tra lỗi biến tần: đo nguội trước, cấp nguồn sau

Các bước kiểm tra lỗi biến tần tại xưởng gồm 5 bước theo đúng thứ tự an toàn: hỏi người vận hành, quan sát bên ngoài, đo nguội bằng thang Diode, rẽ nhánh theo kết quả đo, rồi phán đoán từ mã lỗi và hiện trạng. Nguyên tắc xuyên suốt là đo nguội trước, cấp nguồn sau — vì phần lớn biến tần hỏng nặng thêm không phải vì lỗi ban đầu, mà vì bị cấp nguồn khi mạch công suất đã chập.

Bài này đúc kết từ hơn 15 năm sửa máy thực tế: trình tự 12 phép đo nguội trên các đầu RST, UVW, P+, N−, tiêu chí đọc kết quả từng phép đo, cách kết luận nhanh biến tần còn sống hay đã chết từ kết quả đo nguội, và những lỗi hay gặp khi kiểm tra. Bài áp dụng cho biến tần 3 pha vào – 3 pha ra; chỉ cần một chiếc đồng hồ vạn năng (điện tử hoặc kim) là tự làm được.

Tóm tắt quy trình trong 1 phút

1. Hỏi người vận hành để nắm hiện tượng lỗi.
2. Quan sát bên ngoài, chụp ảnh hiện trạng.
3. Đo nguội cầu chỉnh lưu RST và nghịch lưu UVW bằng thang Diode.
4. Rẽ nhánh: chập thì không cấp nguồn; cân thì cấp nguồn xem lịch sử lỗi.
5. Phán đoán từ mã lỗi và hiện trạng.

An toàn và dụng cụ trước khi kiểm tra

• Dập cầu dao cấp nguồn, chờ tụ xả vài phút, đo điện áp DC bus xác nhận gần 0V (dưới 25V) rồi mới chạm vào máy.
• Máy còn trong tủ điện: chỉ cần dập cầu dao và tháo dây motor ra khỏi U-V-W rồi đo. Tháo motor giúp loại trừ lỗi nằm ở motor hay ở biến tần: đo biến tần riêng, motor riêng.
• Dụng cụ tối thiểu: đồng hồ vạn năng (điện tử có thang Diode, hoặc đồng hồ kim), tua vít, đèn pin, điện thoại để chụp ảnh.

Bước 1: Hỏi người vận hành trước khi mở máy

Đây là bước rẻ nhất trong cả quy trình mà hay bị bỏ qua. Mình thường hỏi:

• Lỗi xảy ra lúc nào: khởi động, đang chạy tải, lúc dừng, sau mất điện hay sau mưa?
• Có tiếng nổ, mùi khét, tia lửa không?
• Mã lỗi hiển thị trước khi tắt là gì?
• Ai đã mở máy hoặc chỉnh tham số gần đây?
• Tải và motor có gì thay đổi không?

Ví dụ: người vận hành kể “nổ một tiếng rồi tắt” thì nghi ngay chập công suất hoặc nổ tụ, và mình sẽ đo nguội rất kỹ trước khi nghĩ đến chuyện cấp nguồn.

Bước 2: Quan sát bên ngoài

Chụp ảnh trước khi vệ sinh. Nhìn các điểm sau:

• Mùi khét, vết cháy, nứt vỡ, nhựa chảy.
• Tụ phồng, rỉ dịch.
• Bụi dày, côn trùng, vết ẩm gần khe gió. Xem thêm bài lỗi biến tần do bụi bẩn, độ ẩm, nhiệt độ cao.
• Đầu cos lỏng, cháy xém.

Bước 3: Đo nguội bằng thang Diode

Đây là bước quyết định máy có được cấp nguồn hay không. Biến tần 3 pha vào – 3 pha ra có cầu vào 6 diode, mạch nghịch lưu ra 6 IGBT kèm 6 diode nội. Mình đo cả hai nhóm theo cách “đo cân”. Đo diode dùng được cả đồng hồ điện tử lẫn đồng hồ kim. Đồng hồ điện tử: đặt thang Diode, que đỏ là cực dương. Đồng hồ kim: đặt thang Ω, que đen mới là cực dương nên phải đảo vị trí que so với bảng dưới. Điểm P+ và N− có thể ghi khác tên tùy hãng (P/+, DC+, N/−).

12 phép đo nguội và cách đặt que

Giá trị thường gặp khoảng 0,3–0,5V, nhưng một số máy khác. Vì vậy mình không bắt anh em nhớ con số, chỉ cần xem ba pha có cân nhau không.

Đọc kết quả: kết luận được gì, chưa kết luận được gì

Bước 4: Rẽ nhánh theo kết quả đo

Kiểm tra biến tần sống hay chết: kết luận nhanh từ kết quả đo nguội

Anh em hay hỏi mình cách kiểm tra nhanh biến tần còn sống hay đã chết. Thật ra câu trả lời nằm ngay ở kết quả đo nguội ở Bước 3:

• Đo chập hoặc 0V: máy đã chết ở phần công suất (IGBT hoặc cầu chỉnh lưu). Tuyệt đối không cấp nguồn.
• Đo lệch một pha: chết một nhánh — lệch ở đầu vào là chết cầu chỉnh lưu, lệch ở đầu ra là chết phần nghịch lưu ở pha đó.
• Đo cân cả 12 phép: phần công suất chưa chết. Cấp nguồn lên, màn hình sáng là máy còn sống, xem mã lỗi để xử lý tiếp; màn hình tối thì máy chết ở phần nguồn.
• Đo cân, chạy lại báo OC ngay: máy còn sống nhưng hỏng ở mạch kích Gate.

Tùy cấu tạo máy mà chọn phương án xử lý

Kết quả đo chỉ cho biết lỗi ở đầu vào hay đầu ra. Hướng sửa còn tùy mạch của từng máy: có máy đầu vào và đầu ra nằm chung trong một khối công suất, có máy tách riêng. Tháo máy ra nhìn là biết, hoặc tra mã in trên thân linh kiện.

• Máy tách riêng cầu vào và nghịch lưu: lệch RST thì xử lý cầu chỉnh lưu, lệch UVW thì xử lý khối IGBT đầu ra. Các nhánh còn lại vẫn đo kiểm tra kỹ.
• Máy gộp chung trong một khối công suất: lỗi dù chỉ hiện ở đầu vào hay đầu ra thì cũng nằm trong cùng một khối. Phương án thường là thay cả khối, rồi kiểm tra mạch kích và các linh kiện quanh khối đó.

Bước 5: Phán đoán từ mã lỗi và hiện trạng

Bước cuối là ghép lời kể của người vận hành, hiện trạng bên ngoài, kết quả đo và mã lỗi lại với nhau. Tên mã lỗi khác nhau theo từng hãng, anh em tra bảng mã lỗi của hãng; bảng dưới là hướng nghi ngờ chung.

Tự xử lý được gì, khi nào nên gọi thợ

• Tự làm được: vệ sinh, siết đầu cos, kiểm tra quạt, đo nguồn vào, kiểm tra tín hiệu điều khiển, đo nguội 12 phép.
• Nên dừng và gọi thợ: đo chập hoặc lệch pha, có mùi khét hoặc vết cháy, tụ phồng, đo cân mà lỗi vẫn lặp lại.

Trường hợp phải tháo máy xử lý sâu, anh em xem dịch vụ sửa biến tần của bên mình để nắm cách tiếp nhận, chẩn đoán và báo giá trước khi sửa.

Case thực tế

Case A – Nhánh A: đo chập, không cấp nguồn

Một xưởng sản xuất báo biến tần OC ngay khi bấm RUN. Hỏi người vận hành: motor không kẹt, dòng tải bình thường. Mình dập cầu dao, tháo dây motor rồi đo nguội: pha U chập. Không cấp nguồn, tháo máy thấy IGBT chập ở pha U–V. Bên mình thay bộ IGBT, kiểm tra lại mạch kích và quạt làm mát. Máy chạy ổn định, khách ký hợp đồng bảo trì định kỳ.

Case B – Nhánh B: đo cân, cấp nguồn xem lịch sử lỗi

Một khách phản ánh biến tần lúc nhận lệnh chạy, lúc không. Hỏi ra thì lỗi không theo tải. Đo nguội đủ 12 phép đều cân nên mình cấp nguồn, xem lịch sử lỗi không có lỗi công suất. Tháo máy kiểm tra bằng mắt thì dây tín hiệu điều khiển lỏng tại terminal. Siết lại, dán nhãn, hướng dẫn khách kiểm tra đầu cos định kỳ. Hệ thống chạy ổn hơn 6 tháng không lặp lỗi.

Tình huống hay gặp – Đo cân đẹp nhưng máy vẫn hỏng

12 phép đo đều cân, cấp nguồn lên lại báo OC ngay khi RUN. Đây là kiểu hỏng chân kích Gate hoặc mạch kích mà thang Diode không thấy. Hướng xử lý là chuyển sang kiểm tra mạch kích như đã nói ở Bước 5.

Sai lầm hay gặp

• Cấp nguồn thử khi chưa đo nguội.
• Chưa xả tụ đã đo, hoặc cắm ngược que đo.
• Kết luận từ một lần đo, hoặc thay linh kiện khi chưa chắc.
• Không hỏi người vận hành, không chụp ảnh hiện trạng.

Câu hỏi thường gặp